پایگاه خبری سفیر ملت ؛شهرستان مرزی دهلران در دوران قبل از جنگ تحمیلی عراق علیه ایران مراودات زیادی با شهرهای کشور عراق داشتند به گفته ی بسیاری از بزرگان شهر ، مردم برای تهیه مایحتاج های روزمره آن زمان نظیر قند،.چای و… به شهرهای کشور همسایه بصورت یک قافله مراجعه می کردند ودراین میان گمرک دهلران بعنوان مبادی ورود وخروج از کشور قرار داشت که با گذشت نزدیک به یک قرن همچنان آثار وبقایای آن یادگاری بجا مانده از تاریخ است گمرگ قدیمی دهلران در نزدیکی پارک لاله و تپه چغا سفید یا به زبان محلی (تپه قلا) واقع شده است . مهندس فرج فاضلی کارشناس ارشد باستان شناسی اداره میراث فرهنگی و گردشگری شهرستان دهلران درگفتگو با خبرنگار سفیر ملت  اظهار داشت: این بنا در زمان پهلوی اول ساخته شده و در سال 1304 ش (1925 م )دکتر میلسپو مدیر مالیه ایران به دستور رضاخان اداره مالیه و سازمانهای گمرکی را در پشتکوه (ایلام) تاسیس کرد، بنابراین اداره مالیه اولین اداره بود که در اواخر سال ۱۳۰۴ ش در پشتکوه تاسیس شد و ریاست آن بر عهده میرزااحمدخان پورسردار بود.

فاضلی افزود: احتمالا به دنبال احداث چندین پست گمرکی در پشتکوه یکی از آنها نیز در دهلران تاسیس شده است و این بنا در بین سالهای 1305 تا 1310 ساخته شده و بنا بر برخی روایات به وسیله معماری به نام سید شبیری کرمانشاهی اهل کرمانشاه ساخته شده و تمام کارگران آن از اهالی شهر دهلران بوده اند

اندازه ابعاد این بنا به طول 14متر، عرض 12 متر و ارتفاع در بالاترین قسمت 9 متر است که در داخل این بنا پنج اتاق با ابعاد 5 در 3 مشاهده و همه اتاقها دارای تاقچه های تزئینی با تاق هلالی شکل هستند.

این کارشناس ارشد باستان شناسی افزود: با توجه به باقي ماندن اثراث كوچكي از گچكاري، احتمالا نمای داخلی دیوارها گچکاری شده و نمای بیرونی در قسمتهایی دارای طاقنماهایی است که هم جنبه تزیینی دارند و هم بار بنا را کاهش داده اند و در داخل این طاقنماها روزنه های تعبیه شده است.

وی افزود: آثار از چوب در سقف دیده می شود که احتمالا بعد از اینکه دیوارها را تا ارتفاع معینی بالا آورده اند با قراردادن تیرهای چوبی روی دیوارها سپس با استفاده ار شاخ و برگ درختان گز در نزدیکی ابن بنا ( محلی بنام گزکو در نزدیک روستای فرخ آباد ) به وفور دیده می شوند و قراردادن آنها روی چوبها بام این بنا را با استفاده از ملات گل درست کرده اند.

وی بیان داشت: در ساخت این بنا از مصالحی مانند آجر، خشت، گچ، چوب و مالات گل استفاده کرده اند و پی بنا از سنگ درست شده است.

فاضلی گفت: مصالح این بنا در محیط اطراف مهیا کرده اند رنگ خشتها و آجرها کاملا همرنگ خاک تپه و اراضی اطراف است، همچنین به گفته اهالی قبلا بقایای کوره ای که بدین منظور و برای پخت آجر و احتمالا خشت ساخته شده در نزدیکی این بنا موجود بوده است.

وی افزود: این بنا با توجه به پی ضخیم و انباشت و ریزش حجم آوار مصالح، احتملا در دو طبقه ساخته شده است و قسمتهایی از پی دیوار حیاط آن هم قابل مشاهده است.

.فاضلی تصریح کرد: این بنا در آن زمان نقطه ورودی شهر دهلران از مرز عراق بوده و کار کنترل کاروانها و تردد کالا و مسافران را انجام می داده است و احتمالا در سالهای49 -1348 ه ش کم کم گمرک آن از رونق افتاده و مقر ژاندارمری دهلران شده است.

این باستان شناس گفت: ساخت این بنا با هر کارکردی که داشته اهمیت شهر دهلران در آن موقع را نشان می دهد و اینکه دهلران در آن موقع هم از لحاظ جمعیت و هم از لحاظ امکانات و هم از لحاظ دسترسی بهتر به کشور عراق جایگاه مطمئنی برای ساخت گمرک و محلی برای تردد به کشور عراق بوده است.

لازم به ذکر است در سال های اخیر در هیئت محترم دولت بازارچه مرزی چیلات در شهرستان دهلران به تصویب رسیده است وبا تلاش مسئولین و برخی از نمایندگان ادوار حوزه جنوب درمجلس شورای اسلامی زیر ساخت بازارچه مانند آب. برق ، جاده دسترسی و حتی فیبر نوری آن    تامین شده است وفعالیت این بازارچه مستلزم همکاری کشور عراق وایجاد بازارچه نظیر آن در شهر علی غربی می باشد امیداست با پیگیری مسئولین در سطح وزرات امورخارجه وسفیر جمهوری اسلامی ایران در عراق این مهم تحقق یابد . نوارمرزی که تا دیروز برای دهلران ومردم مرزنشین آن تهدید بود امروز به فرصت تولید ورونق اقتصادی واشتغال زایی منطقه تبدیل شود